1️⃣ Fon İşlemlerinin Temel Mantığı
Fonlarda anlık fiyat yoktur, tüm işlemler gün sonunda oluşan tek fiyat (NAV) üzerinden gerçekleşir.
👉 Yani: Fonlar için “Şu anki fiyattan al/sat” diye bir işlem yoktur.
Valör nedeniyle para/fon anında geçmez. Valörü tamamlandıktan sonra TL ya da fon bakiyesi hesaba yansır.
Fon alış işlemleri sadece boşta olan Türk lirası bakiyesi ile yapılabilir. Hisse satışı sonrası takastan gelen tutarla fon alışı yapılamaz. Dilerse kullanıcı Hemen Kullan işlemi yaparak fon alış işlemine devam edebilir.
| Kural | Açıklama |
|---|---|
| Emir tipi | Sadece piyasa emir (Emir, anlık gerçekleşmez.) |
| Alış | Tutar veya adet (Fon özelinde değişebilir.) Aşağı ve yukarı yönlü ok simgesi görünenlerde iki opsiyon kullanılabilir. |
| Satış | Sadece adet |
| Minimum tutar | Valörlü: Minimum adet ve ₺100 / T+0: Limit yok |
| 100 TL altı satış | Eğer fon bakiyesinin toplam değeri ₺100 altındaysa; tüm bakiye tek seferde satılmalıdır. |
Fon Alışlarında %20 Marj Uygulaması
Adetli alış emirlerinde sistem, fiyat değişim riskine karşı yaklaşık %20 fazla tutarı geçici olarak blokeye alır. Gerçek fiyat açıklandıktan sonra fazla tutar iade edilir.
⚠️ Bu uygulama yalnızca adetli alış emirlerinde geçerlidir. Tutar bazlı alışlarda ve satış emirlerinde uygulanmaz.
| Adım | Örnek Hesaplama |
|---|---|
| Fon fiyatı | ₺10 |
| Emir miktarı | 100 adet |
| Toplam tutar | ₺1.000 |
| %20 marjlı tutar | ₺1.200 |
| Bloke edilen tutar | ₺1.200 |
Örnek Gerçekleşme
| Gerçek fiyat | Toplam | İade |
|---|---|---|
| ₺10.5 | ₺1.050 | ₺150 |
2️⃣ Fon İşlem Saatleri
Her fonun işlem saatleri farklı olabilir. Bilgiler fon detay ekranında görüntülenir.
| Fon Türü | İşlem Saatleri |
|---|---|
| Para Piyasası Fonları | 09:00 – 13:30 |
| Diğer Fonlar | 09:00 – 17:30 / 17:45 |
⚠️ İşlem saatleri dışında emir verilemez.
⚠️ Saat 13:30 öncesi verilen emirler en son saat 13.30'a kadar, 13:30 sonrası verilen emirler ise seans sonuna kadar iptal edilebilir.
⚠️ Fon kurucusu tarafından fon fiyatı açıklanmadığında kullanıcılar emir girişi yapamaz ve "Güncel fon fiyatı henüz açıklanmadı. Lütfen daha sonra tekrar deneyin" uyarısı alır.
3️⃣ Emir İletim Süreci (En Kritik Konu)
TEFAS işlemlerinde en önemli konu emir saatidir.
| Emir Zamanı | Sonuç |
|---|---|
| 13:30 öncesi | Aynı gün fiyatı |
| 13:30 sonrası | Bir sonraki iş günü fiyatı |
Fon Emir Statüleri
| Statü | Anlamı |
|---|---|
| TEFAS’a İletildi | Emir sisteme gönderildi |
| Valör Bekliyor | Onaylandı, valör bekliyor |
| Gerçekleşti | İşlem tamamlandı |
4️⃣ 📚 TEFAS'ta Valör Süresi
Valör, paranın ve fonun gerçekten el değiştirdiği günü yani takas gününü gösterir. Her fon özelinde hem alış hem satış valörü vardır ve bu süreler farklılık gösterebilir.
- Alış valörü → "Fon ne zaman portföyüne girer?" sorusuna cevap verir.
- Satış valörü → "Para ne zaman hesabına geçer?" sorusuna cevap verir.
Fon yatırımlarında karşımıza çıkan valör süresi, talimatın/emrin verildiği gün ile işlemin gerçekleştiği günün birbirinden farklı olmasını ifade eder.
Borsa İstanbul'da "Takas Süresi" olan ifade, TEFAS'ta "Valör Süresi" olarak adlandırılır. Ancak en önemli fark; BİST'te alış/satış yapıldığı an hesapta bakiye görüntülenirken TEFAS'ta gerçek anlamda valör süresi tamamlandıktan sonra hesapta bakiye görünür hale gelir.
Yatırım fonlarında; T+0, T+1, T+2, T+3 ve T+5 gibi valör tarihleri bulunur. Örneğin; alış valörü T+2 (2 iş günü) olan bir fon için 28 Ocak'ta emir verildiğinde; 30 Ocak'ta emir gerçekleşir ve tutar hesaba geçer.
Valör süreleri fonun türüne göre değişir. Örneğin; hızlı nakde dönüştürülebilen fonlar için valör süresi daha kısadır. Örneğin; Para Piyasası Fonları'nda valör süresini T+0, Hisse Senedi Fonları'nda valör süresi T+1 ya da T+2 olarak görülür.
| Valörsüz Fon | T+0 |
|---|---|
| Valörlü Fon | T+1, T+2, T+3, T+4 |
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Valör süresinde dikkat etmemiz gereken en önemli unsur, talimat saati diğer bir deyişle valör saatidir.
TEFAS'ta her fon için genellikle saat 13.30 oldukça önemlidir. Çünkü saat 13.30 öncesi verilen emirler valör süresini etkilemezken saat 13.30 sonrası verilen emirler valör süresini 1 iş günü uzatır.
Örneklerle bu durumu açıklayalım.
📌 Senaryo: T+2 valörü olan fona pazartesi günü saat 11:00 (13:30 öncesi) emir verildi.
| Gün | Süreç |
|---|---|
| Pazartesi | Emir verildi (fiyat belirlenir) |
| Salı | 1. gün |
| Çarşamba | 2. gün → Fon hesaba geçer |
Eğer emir saat 15.35'te (13:30 sonrası) verilseydi:
| Gün | Süreç |
|---|---|
| Salı | Fiyat belirlenir |
| Çarşamba | 1. gün |
| Perşembe | 2. gün → Fon hesaba geçer |
📌 Senaryo: T+2 valörü olan fon için perşembe günü saat 12:45 (13:30 öncesi) satış yapıldı.
| Gün | Süreç |
|---|---|
| Perşembe | Emir verildi |
| Cuma | 1. gün |
| Cumartesi-Pazar | Sayılmaz ❌ |
| Pazartesi | 2. gün → Para hesaba geçer |
Talimatın hangi fiyattan gerçekleştiği konusu ise yine valör saatiyle ilişkilidir. ⏰
Genellikle hafta içi saat 13.30'a kadar verilen fon alış/satış talimatları aynı günün kapanış fiyatından gerçekleşirken saat 13.30 sonrası verilen talimatlar ise bir sonraki iş gününün kapanış fiyatından gerçekleşir.
| Emri verdiğin saat | Hangi günün fiyatı? |
|---|---|
| 13:30’dan önce | Aynı günün kapanış fiyatı |
| 13:30’dan sonra | Ertesi günün kapanış fiyatı |